سەمەي قالاسىنىڭ اكىمى ەرماك ءسالىموۆ قالانى جىلۋمەن قامتۋ ءۇشىن اسا قاجەتتى كاسىپورىن كومىر شىعاراتىن «قاراجىرا» جشس-ىنە ارنايى جۇمىس ساپارىمەن بارىپ قايتتى.
«قاراجىرا» جشس-ءىنىڭ باس ديرەكتورى مارعۇلان ماقىشەۆتىڭ ايتۋىنشا, كومىر قورى بار بولعانمەن سوڭعى ەكى ايدا ونى تاسيتىن ۆاگوندار مۇلدە جەتپەي جاتىر. ال قىر استىندا قىلىشىن سۇيرەتىپ قىس تۇر. «قاراجىرادان» قازىردە كومىر بوساتۋدا ەشبىر كەدەرگى جوق, دەيدى باس ديرەكتوردىڭ ماركەتينگ جونىندەگى ورىنباسارى اسەت سىدىقوۆ.
-ماۋسىم ايىنا دەيىن ءبىز كومىر جەتكىزۋدە توقتاۋسىز جۇمىس ىستەگەن ەدىك,-دەدى باس ديرەكتور مارعۇلان ماقىشەۆ,-تەك سوڭعى ەكى ايتا جىلدىق جوسپاردان ەداۋىر قالا باستادىق. ەگەر وتكەن جىلى 7 ملن. توننا كومىر شىعارۋىمىز كەرەك بولسا, بيىل ول كورسەتكىش 8 ملن توننا شاماسىندا دەپ بەلگىلەنگەن. سوڭعى ەكى ايدا ۆاگون جەتىسپەۋشىلىگى سالدارىنان كومىردى جەتكىزە الماي جاتىرمىز. جىلدىق كورسەتكىشتى دە ورىنداي الماي قالامىز با دەپ وتىرمىز. ءبىز سول ءۇشىن وبلىستىق اكىمشىلىككە دە شىقتىق. «قازاقستان تەمىرجولى» باسشىلىعىنا دا ايتتىق. وسكەمەندە وتكەن جينالىستا بىزگە ۆاگونداردى جاقىن ارادا جەتكىلىكتى بەرەمىز دەپ ۋادە بەردى. سونىمەن ەكى ەسە جۇمىس ىستەپ, تەز ارادا ورىن الىپ وتىرعان ولقىلىقتاردىڭ ورنىن تولتىرامىز دەپ ويلايمىز.
ديرەكتوردىڭ ماركەتينگ جونىندەگى ورىنباسارى اسەت سىدىقوۆتىڭ ايتۋىنشا, قازىر قويمادا 100 مىڭ توننا كومىر دايىن تۇر. كومىر قازۋدا تەحنيكالار جەتكىلىكتى, سەبەبى ينۆەستيتسيالىق باعدارلاما ارقىلى 9 ميلليارد تەڭگەگە 6 بەلاز جانە Hitachi ەكسكاۆاتورلارى ساتىلىپ الىنعان. بيىل جىل باسىنان بەرى قاراي 7 اي ىشىندە ۆاگون جەتىسپەۋشىلىگىنە قاراماستان 3 ميلليون 843 مىڭ توننا كومىر تيەلگەن, بۇل وتكەن جىلمەن سالىستىرعاندا دەگەنمەن 860 مىڭ تونناعا ارتىق.
-ءيا, ءبىزدىڭ ەسىمىزدە, وتكەن 2017 جىلدىڭ قىسىندا سەمەي قالاسى عانا ەمەس, قازاقستان بويىنشا كومىر جەتپەي قالدى,-دەدى باس ديرەكتوردىڭ ماركەتينگ جونىندەگى ورىنباسارى اسەت سىدىقوۆ,-مايقۇبا, سارىادىر تۇستارىندا كومىر شىعارۋ جۇمىستارى ءبىراز كەشەۋىلدەدى. بانكتەگى ماسەلەلەرگە وراي كوپتەگەن كەدەرگىلەرى دە شىقتى. ءسويتىپ سولتۇستىك قازاقستان جانە ورتالىق قازاقستان ايماقتارىندا كومىر تاپشىلىعى تۋىندادى. ءبىز سول كەزدەرى 200 مىڭ توننا دەپ جوسپارلاعان كوممۋنالدى شارۋاشىلىققا ارنالعان كومىردى 800 تونناعا ارتىق تيەۋگە ءماجبۇر بولدىق. سولتۇستىك قازاقستان, اقمولا, استانا, تالدىقورعان, الماتى بارلىعى كومىرگە ءزارۋ بولدى. سوندىقتان ءبارىبىر دە كومىر ەل بويىنشا جەتپەدى. وتكەن جىلدىڭ وقيعالارىنان ساباق الا وتىرىپ, شقو بويىنشا جۇمىس شتابى قۇرىلدى. سول شتابتاعى جوسپارلار بويىنشا ءبىز قازىر جۇمىس ىستەپ جاتىرمىز.
الداعى ۋاقىتتا كومىردى اۋدان, قالالارعا جەتكىزەتىن كاسىپكەرلەر باعانى وسىرسە, ولار ايىپپۇل تولەيتىن بولماق. بۇل ماسەلەمەن مونوپولياعا قارسى كوميتەت اينالىسپاقشى. ەنەرگەتيكا باسقارماسىنىڭ مالىمەتى بويىنشا قاراجىردان كومىر شىعارىلعاندا تونناسى 6200 تەڭگە بولىپ بەلگىلەنگەن. وسكەمەندە كومىر باعاسى تونناسىنا 8800 تەڭگە, الەۋمەتتىك باعا-8300 تەڭگە, ال سەمەيدەگى پۋنكتتتەردە 7400 تەڭگە.
وسى تامىز ايىنان باستاپ, «قاراجىرا» كومىر قويناۋىنان شىعىس قازاقستان وبلىسىنىڭ تۇرمىستىق قىسقى قاجەتتىگى ءۇشىن قارا التىندى تيەۋ 68 مىڭ تونناعا جەتكىزىلمەك. بۇل تاۋلىگىنە دەپ ەسەپتەسەك 40 ۆاگون كومىر, تەڭ جارتىسى وسكەمەن قالاسىنىڭ قاجەتتىلىگىنە كەتەتىن بولماق. سوندىقتان دا وبلىستى تۇگەل قامتۋ ءۇشىن «قاراجىرا» اق كومىر ءوندىرىسىن 68 مىڭ تونناعا ارتتىرامىز دەيدى. ال قىس ماۋسىمىن تولىققاندى دۇرىس وتكىزۋ ءۇشىن جالپى ءونىم 7,6 ملن تونناعا جەتكىزىلمەك.
بيىلعى جىلدىڭ باسىندا شقو اكىمدىگى, تەمىرجولشىلار جانە «قاراجىراداعى» ءىرى جۇك تاسىمالشىلارى بىلتىرعىداي كومىر جەتىسپەۋشىلىگى ورىن الماس ءۇشىن الدىن الا جاز ماۋسىمىندا شانالارىن سايلاپ, قامدالىپ وتىرۋعا كەلىسىپتى. سوندىقتان 2018-2019 جىلعا ارنالعان قىس ماۋسىمىنىڭ وتىنى دۇرىس بولۋى ءۇشىن قازىردەن باستاپ تۇتىنۋشىلارمەن ۇگىت-ناسيحات, اقپارات جۇمىستارى جۇرگىزىلگەن.
سەمەي بويىنشا بيىل قىستا كومىر جەتىسپەۋشىلىگى ورىن المايدى, دەدى قالا اكىمى ەرماك ءسالىموۆ. دەسەك تە, جىل سايىن كومىر باعاسىنىڭ قىمباتتاۋى كورىنىس بەرۋدە.
-تۇرعىندار قىستا ۇيلەرىن جىلىتۋ ءۇشىن كومىردى كىمنەن ساتىپ الاتىندىقتارىنا وزدەرى تاڭداۋ جاسايدى,-دەدى قالا اكىمى ەرماك ءسالىموۆ,-كومىر باعاسى نارىق جاعدايىندا ءبىراز كوتەرىلەتىن راس. بىراق, ءبىز تۇرعىندارعا جاعداي جاساۋىمىز كەرەك. حالىققا كومىردى ءتيىمدى باعادا جەتكىزىپ بەرەتىن كاسىپكەرلەر دە اتسالىسسا دەيمىز. تاعى ءبىر ماسەلە, وسى ۋاقىتقا دەيىن كومىر تاسىپ, جەتكىزىپ جۇرگەندەر كىمدەر, سولاردى انىقتاۋ كەرەك. الىپ-ساتارلار كومىردى تيەپ الىپ, تىم قىمباتقا ساتىپ وتىرسا بۇل دۇرىس ەمەس. قالا اكىمى ەسەبىن بەرۋ كەزىندە 14 اۋىلدىق وكرۋگتى ارالاپ شىقتىم. بىردە-ءبىر ادام كومىردى وسىلاي الامىز دەپ ءجونىن ايتىپ, الدىما كەلمەدى.
ءيا, كومىر ەلىمىزگە تولىق جەتۋ ءۇشىن سوڭعى كەزدەر قاراعاندى, پاۆلودار وبلىستارىنان دا كەلىپ, اكەتىپ جاتقاندار ءبىرلى-جارىم بولسا دا بار ەكەن.
-ءبىز وتكەن جىلى كومىر جەتپەي قالعان كەزدە بايقاعانىمىز, كومىر تيەۋگە كەلگەن ءار بەسىنشى كولىك پاۆلودار وبلىسىنان بولىپ شىقتى, دەسەك تە پاۆلوداردا ءبىز سياقتى كومىر وندىرەتىن 8 ءوندىرىس ورنى بار,-دەيدى «قاراجىرا» اق-ى باس ديرەكتورى مارعۇلان ماقىشەۆ,-ولاردىڭ كومىردى وزدەرىنەن ەمەس, بىزگە كەلىپ تيەپ اكەتۋلەرىنە ءبىر سەبەپ بار سياقتى. تالدىقورعان, الماتى, قاراعاندى جۇك كولىكتەرى دە ءجيى كەلىپ جاتتى.
دەگەنمەن ولاردىڭ سەمەيدىڭ ارزان كومىرىن تيەپ الىسىمەن ارىعاراي قاي باعادا ساتاتىندىعىن ەشكىم تەكسەرىپ جاتپاسا كەرەك. ايتا كەتۋ كەرەك, بۇگىندە قازاقستاننىڭ قارا التىنىنا قىزىعۋشىلىق تانىتىپ وتىرعان الىس-جاقىن شەتەلدەر دە بار ەكەن. مامانداردىڭ ايتۋىنشا, فينليانديا, جاپونيا ەلدەرى دە, وڭتۇستىك-شىعىس ازيا دا كومىر ساتىپ الۋعا نيەتتى. بۇل تۇستا ەكسپورت جاندانايىن دەپ-اق تۇر.
ەۋروپا ەلدەرىن دە ءبىزدىڭ كومىردىڭ ارزاندىعى جانە ساپاسى قىزىقتىرىپ وتىر. 2016 جىلى «قاراجىرا» اق-ى 5,9 ملن توننا وندىرسە, 2017 جىلى 6,8 ملن توننا كومىر وندىرگەن. جىل سايىن كورسەتكىش ارتىپ وتىر. سۇرانىس تا وتە جوعارى. جوبا بويىنشا تاۋلىگىنە 17 مىڭ توننا كومىر تيەۋ كەرەك بولسا, قىستىڭ سۋىق كەزدەرى بۇل 23 مىڭ تونناعا جەتەدى ەكەن. جەر قويناۋىنداعى كومىر قورى شامامەن ميلليارد توننا كولەمىندە. «قاراجىرا» سەرىكتەستىگى شقو, جەزقازعان, الماتى وبلىستارىنىڭ ءىرى ەنەرگەتيكالىق كاسىپورىندارىن كومىرمەن قامتيدى. سونداي-اق, سەمەي كومىرى قوستاناي, پەتروپاۆل, اقتوبە وبلىستارىنىڭ كاسپورىندارىنا دا جەتكىزىلەدى. جانە كومىر كولەمىنىڭ ەڭ كوبى شىعىس قازاقستان وبلىسى تۇرعىندارىنىڭ كوممۋنالدى تۇرمىسىنا جۇمسالادى, بۇل جىلىنا 1 ملن توننا ەكەن. وبلىستىڭ تارباعاتاي, ءۇرجار سياقتى كەيبىر اۋداندارىنا جەتكىزىلەتىن كومىر باعاسىنىڭ قۇنى ەداۋىر قىمبات بولسا كەرەك. الداعى ۋاقىتتا بۇل باعا ماسەلەسى دە نازارعا الىناتىن بولدى.
راۋشان قابجانقىزى,
سەمەي
